شمارش
اعداد در زبان ترکی آذربایجانی تابع قاعده معینی است و از لحاظ دستوری و نوشتاری مطلقاً استثنایی در آن وجود ندارد. به همین دلیل یادگیریِ آن آسان است. اعداد شامل : بیر (۱)، ایکی (۲)، اوچ (۳)، دؤرد (۴)، بئش (۵)، آلتی (۶)، یئددی (۷)، سککیز (۸)، دوققوز (۹) است. برای نمونه به این نامگذاریها توجه کنید:
[۳۶][۳۷]- اون (۱۰) + بیر (۱)=اون بیر (۱۱)
- اون (۱۰) + آلتی (۶)=اون آلتی (۱۶)
- اییرمی (۲۰) + سککیز(۸)=اییرمی سککیز (۲۸)
- اوتوز (۳۰) + بئش (۵)=اوتوز بئش (۳۵)
- یئتمیش (۷۰) + اوچ (۳)=یئتمیش اوچ (۷۳)
| - دوخسان (۹۰) + دوققوز (۹)=دوخسان دوققوز (۹۹)
- یوز (۱۰۰) + اللی (۵۰)=یوز اللی (۱۵۰)
- بئش یوز (۵۰۰) + آلتمیش (۶۰)=بئش یوز آلتمیش (۵۶۰)
- سککیز یوز (۸۰۰) + اوتوز اوچ (۳۳)=سککیز یوز اوتوز اوچ (۸۳۳)
- مین (۱۰۰۰) + یوز اون بیر (۱۱۱)=مین یوز اون بیر (۱۱۱۱)
|
|
- سه هشتم=سککیزده اوچ
- یک دوم=ایکی ده بیر (یاریم)
- اوچ، اوسته گل بئش، برابر دیر سککیز (۸=۵+۳)
- هزار و سیصد و هفتاد و هشت = مین اوچ یوز یئتمیش سککیز
- دو ممیز بیست وپنج صدم (25/2)=ایکی تام، یوزده اییرمی بئش
| - دهها = اونلار، اونلارجا
- صدها = یوزلر، یوزلرجه
- هزارها = مینلر، مین لرجه
- میلیون و میلیارد = ملیون و ملیارد
- آلتی، چیخ ایکی، برابر دیر دؤرد (۴ = ۲ – ۶)
|
|
از لحاظ محاوره و گفتوگوی شفاهی به این زبان در ایران و در بعضی از مناطق جمهوری آذربایجان استثنایی وجود دارد. و آن کاربرد کلمه فارسی هشتاد به جای کلمه ترکی آن یعنی سکسن است. البته کلمه هشتاد در این حالت تابع قواعد شمارش اعداد در ترکی آذربایجانی است . این استثنا در مورد آذربایجانیهای شرقترکیه، گرجستان، داغستان و مناطق شمالی جمهوری آذربایجان صادق نیست.[۳۸]
- شمارش اعداد از هشتاد تا عدد نود در زبان محاورهای ترکی آذربایجانی در ایران بدین صورت است: هشتاد (۸۰)، هشتاد بیر (۸۱)، هشتاد ایکی (۸۲)، هشتاد اوچ (۸۳)، هشتاد دؤرد (۸۴)، هشتاد بئش (۸۵)، هشتاد آلتی (۸۶)، هشتاد یئددی (۸۷)، هشتاد سککیز (۸۸)، هشتاد دوققوز (۸۹)، دوخسان (۹۰)
- شمارش اعداد هشتاد تا عدد نود در زبان نوشتاری ترکی آذربایجانی بدین صورت است: سکسن (۸۰)، سکسن بیر (۸۱)، سکسن ایکی (۸۲)، سکسن اوچ (۸۳)، سکسن دؤرد (۸۴)، سکسن بئش (۸۵)، سکسن آلتی (۸۶)، سکسن یئددی (۸۷)، سکسن سککیز (۸۸)، سکسن دوققوز (۸۹)، دوخسان (۹۰)
چگونگی نامگذاری، شمارش و بیان اعداد در ترکی آذربایجانی در جدول زیر ارائه شده است.[۳۹]
نامگذاری و شمارش اعداد در ترکی آذربایجانی| فارسی | ترکی آذربایجانی | Azərbaycan Türkcəsi | فارسی | ترکی آذربایجانی | Azərbaycan Türkcəsi | فارسی | ترکی آذربایجانی | Azərbaycan Türkcəsi |
|---|
| یک | بیر | Bir | یکم | بیراینجی | Birinci | یکمین | بیراینجیسی | Birincisi |
| دو | ایکی | İki | دوم | ایکیاینجی | İkinci | دومین | ایکیاینجیسی | İkincisi |
| سه | اوچ | Üç | سوم | اوچاونجو | Üçüncü | سومین | اوچاونجوسو | Üçüncüsü |
| چهار | دؤرد | Dörd | چهارم | دؤرداونجو | Dördüncü | چهارمین | دؤرداونجوسو | Dördüncüsü |
| پنج | بئش | Beş | پنجم | بئشاینجی | Beşinci | پنجمین | بئشاینجیسی | Beşincisi |
| شش | آلتی | Altı | ششم | آلتیاینجی | Altıncı | ششمین | آلتیاینجیسی | Altıncısı |
| هفت | یئددی | Yeddi | هفتم | یئددیاینجی | Yeddinci | هفتمین | یئددیاینجیسی | Yeddincisi |
| هشت | سککیز | Səkkiz | هشتم | سککیزاینجی | Səkkizinci | هشتمین | سککیزاینجیسی | Səkkizincisi |
| نه | دوققوز | Doqquz | نهم | دوققوزاونجو | Doqquzuncu | نهمین | دوققوزاونجوسو | Doqquzuncusu |
| ده | اون | On | دهم | اوناونجو | Onuncu | دهمین | اوناونجوسو | Onuncusu |
| دوازده | اون ایکی | On iki | دوازدهم | اون ایکیاینجی | On ikinci | دوازدهمین | اون ایکیاینجیسی | On ikincisi |
| شانزده | اون آلتی | On altı | شانزدهم | اون آلتیاینجی | On altıncı | شانزدهمین | اون آلتیاینجیسی | On altıncısı |
| بیست | اییرمی | İyirmi | بیستم | اییرمیاینجی | İyirminci | بیستمین | اییرمیاینجیسی | İyirmincisi |
| سی | اوتوز | Otuz | سیام | اوتوزاونجو | Otuzuncu | سیامین | اوتوزاونجوسو | Otuzuncusu |
| چهل | قیرخ | Qırx | چهلم | قیرخاینجی | Qırxıncı | چهلمین | قیرخاینجیسی | Qırxıncısı |
| پنجاه | اللی | Əlli | پنجاهم | اللیاینجی | Əllinci | پنجاهمین | اللیاینجیسی | Əllincisi |
| شصت | آلتمیش | Altmış | شصتم | آلتمیشاینجی | Altmışıncı | شصتمین | آلتمیشاینجیسی | Altmışıncısı |
| هفتاد | یئتمیش | Yetmiş | هفتادم | یئتمیشاینجی | Yetmişinci | هفتادمین | یئتمیشاینجیسی | Yetmişincisi |
| هشتاد | سکسن | Səksən | هشتادم | سکسناینجی | Səksəninci | هشتادمین | سکسناینجیسی | Səksənincisi |
| نود | دوخسان | Doxsan | نودم | دوخساناینجی | Doxsanıncı | نودمین | دوخساناینجیسی | Doxsanıncısı |
| صد | یوز | Yüz | صدم | یوزاونجو | Yüzüncü | صدمین | یوزونجوسو | Yüzüncüsü |
| سیصد | اوچ یوز | Üç yüz | سیصدم | اوچ یوزاونجو | Üç yüzüncü | سیصدمین | اوچ یوزاونجوسو | Üç yüzüncüsü |
| هزار | مین | Min | هزارم | میناینجی | Mininci | هزارمین | میناینجیسی | Minincisi |