تاریم منیم

سیزلاییر احوالیما صبحه قدر تاریم منیم
تکجه تاریم دیر قارا گونلرده غمخواریم منیم

چوخ وفالی دوستلاریم واردیر، یامان گون گلجه یین
تاردان اوزگه قالماییر یار وفاداریم منیم

یئر توتوب غمخانه ده، قیلدیم فراموش عالمی
من تارین غمخواری اولدوم، تار غمخواریم منیم

گوزلریمه هر تبسم سانجیلیر نئشتر کیمی
کیپریگی خنجردی، آه، اول بی وفا یاریم منیم

آسمان آلدی کناریمدان آی اوزلو یاریمی
یاش توکر اولدوز کیمی بو چشم خونباریم منیم

ای بو غملی کونلومون تاب و توانی، سویله بیر
عهد و پیمانین نه اولدو، نولدو ایلغاریم منیم

"شهریار"م گرچی من سوز مولکونون سلطانی یم
گوز یاشیمدان باشقا یوخدور در شهواریم منیم

                                                                                                      "استاد شهریار"

ترکی دیل

تورکون دیلی تک سوگیلی، ایستگلی دیل اولماز

اوزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز 

اوز شعرینی فارسا-عربه قاتماسا شاعر

شعری اوخویانلار،ائشیدنلر کسیل اولماز

فارس شاعیر چوخ سوزلرینی بیزدن آپارمیش 

"صابر"کیمی بیر سفره لی ، شاعر،پخیل اولماز

 

خان یورقانی ،کند ایچره مثل دیر میتیل اولماز

آذر قوشونی ، قیصر رومی اسیر ائتمیش 

کسری سوزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز

چوخ قیسا بوی اولسان اولیسان جین کیمی شیطا

 

آنالار گونی بوتون انالارا موبارک اولسون

آغلاییب بوشالوب دولماق ایستیرم

سایه نده عومور کن قالماق ایستیرم

بوتون وارلیغیمی شیرین عومرومو

سنیله بیرلییب  بولماق ایستیرم

یورولاندا  روحوم آرتاندا  غمیم

بیر شیرین دوداقدان گولماق ایستیرم

حیاتیم زایلاشیب آی قوجا ننه

جوانلاش تازادان اولماق ایستیرم

گوللری سارالدیب  خزانین  دادی

کوکوندن غصه نی یولماق ایستیرم

آیاقین آلتیندا آچان بیر گولم

قولومی بوینونا سالماق ایستیرم

شعر جدید ترکی میانرودان

چوخ گوزلدی میاروانین داغلاری 

گزمه لی دی باغچالاری باغلاری

کره لری قیماق لری یاغلاری                       هر نه دئسم سندن آزدی میاروان

                                                          سنون قیشون منه یازدی میاروان

یاز اولاندا بولبولرین نواسی

کورپه لرین گلر سسی صداسی

قودوخلارین لوتوگلری اداسی                     اوئلکه لر ایچینده خالدی میاروان

                                                            سالمانی یادیما سالدی میاروان

فرح لنیب باش قویاسان چوللره

بیر باخاسان داش تپه یه یوللره

سن سورسن آتی قزل گوللره                      تک سویودون کولگه سینده یاتاسان

                  

ادامه نوشته

پیــر سیـز منطـق ده عـرفان دا جـوان تبــریزلی لر

 پیــرو قــرآن و دیــن ســیز ، قهــرمان تبـــریزلی لـر

  

                                     آتـــروپاتیــن غیــرت و فهــم و ثبــوتی سیـزده دیر

                                   مغـز باشدا ، قـان دامـاردا ، تـاکـی قدرت دیـزده دیر 

                                  علم و ایمـان ، عشق و عرفان ، حرز جان تبریزده  دیر

                                 عالمـین بـوش جسمـینه بـاخ اولـدو جـان تبــریزلی لر 

 

عالــم امـکان اگــر جسـم اولسـا ؛ تبــریز جانــی دیـر                       

اینـــدی دونیـاده علـم ؛ غیـرت ده سـتاّرخـانــی دیـر                        

 باقــر  و  شیــخ محمّـــد  دیـللــرین  دســتانی دیـر                     

تیــر اولـوب ؛ دوشمن لری ائتـدی کمـان  تبــریزلی لر      

 

                                   طاهـر  اولـدو  اؤلـکه میــزده  عــالمه  قــرآن  یـازان

                                  اؤلـمه ییب ؛ اؤلمـز ، یاشـار عالمــده  المیــزان یازان

                                   شهــــریـار شعــر  تک  بو عالمـه  دســتان یــازان... 

                                  چیــخـــدی تبــریزدن اولـوب فخــر زمـان تبریـــزلی لر

 

اولمـاسـایدی  شمـس اگر یازمازدی دیـوان مولـوی                     

باخ  حسـام  اولـدو  سـبب تـا نظمـه گلـدی مثنـوی                       

همزۀ تأسیسه  گؤردوم  هئـی دئییر بیر کس ؛ روی                        

عـالــم علمـیــن  بـاغــی  اولــدو  تـالان  تبـــریزلی لر 

     

                                  گئتــدی  حرّیــّت  یـولـونــدا  چـون  خیــابـانـــی  دارا

                                  مـاتـمیـنــده  گئیـــدی  یـکـســـر  عـالـم امکان  قارا

                                  قاضی  و  سیّد اسد  اولمـوش  دین اوغـرونـدا  پـارا

                                ائتــدی لــر  ماتـمـلرینــده  چوخ  فغــان  تبــریزلی لر   

 

ائیــله ییــر  عـابــد  عـبادت  داغــدا  داشــدا  آلـلاهـا                      

شـیدا  بـولـبـول  گـؤسـته ریـر  راه  محبّت  گمــراهـا                        

نـظمـینی  بو  عالمین  آللاه  قـویـوبـدور  بـاخ  داهـا                         

اولـدو  انسان  بیر  پـدیـده ، تـاپـدی  جـان  تبریزلی لر                        

 

                                 سلـطان آبـادی  مغوللار  بیر  بؤیوک  شهـر  ائتـدیلر

                              صونرا  ائل  اولدو  حزین ، او  اؤلـکه دن  قـهـر  ائتـدیلر

                               قالدی خسرو سوز  او  شیرین  شکّری  زهر  ائتدیلر

                               قـالـمادی  فـردی  او  یئـرده  سـؤز قانان  تبـریزلی لر 

  

افشاری  تخت روان*  ازدیکده  سلطان   ائیله دی

چرخ دیر سلطانی درویش،درویشی خان ائیله دی                      

شـامـی تنـها صـرف ائـدیب ، هر دردی پنهان ائیه دی                       

ایـنــدی  آزرم   اولـدو  آذر  تـک  جـوان ، تبــریزلی لـر  

     

                               شهــریار  اؤلموش  دئییرلر ، اؤلمه میش  دونیاده دیر

                              اینـدی  سئیـر  ائیـلیر  ملـک ، تـک  عـالـم  معناده دیر

                                تـک  گـلیب ، تک  گئتدی ؛ ایندی محضر تنــهاده دیر

                               مــن اونـوتـمام  اوستادی هئچ بیر زمان ، تبـریزلی لر

 

بـاخ گـیلان  اولـدوزلارا ؛ اول  واقـف  علـم  هـئـیته                        

هـئـیتین  علمی  سـالیب  کـلّ  جهـانـی  حیـرته                        

وارلیــقیـن  انـسان  دانـانـماز  باخـسا  صنع خلقته                       

هـر  نه  وار  وارلیـقدا  وار  ای  قهرمان  تبریزلی لر  

بحث نهنگ و حضرت یونس

دختر کوچکى با معلمش درباره نهنگ‌ها بحث مى‌کرد.

معلم گفت: از نظر فیزیکى غیرممکن است که نهنگ بتواند یک آدم را ببلعد زیرا با وجود اینکه  پستاندار عظیم‌الجثه‌اى است امّا حلق بسیار کوچکى دارد.

دختر کوچک پرسید: پس چطور حضرت یونس به وسیله یک نهنگ بلعیده شد؟

معلم که عصبانى شده بود تکرار کرد که نهنگ نمى‌تواند آدم را ببلعد. این از نظر فیزیکى غیرممکن است.

دختر کوچک گفت: وقتى به بهشت رفتم از حضرت یونس مى‌پرسم.

معلم گفت: اگر حضرت یونس به جهنم رفته بود چى؟

دختر کوچک گفت: اونوقت شما ازش بپرسید.

نام‌گذاری و شمارش اعداد در ترکی آذربایجانی

شمارش اعداد در زبان ترکی آذربایجانی تابع قاعده معینی است و از لحاظ دستوری و نوشتاری مطلقاً استثنایی در آن وجود ندارد. به همین دلیل یادگیریِ آن آسان است. اعداد شامل : بیر (۱)، ایکی (۲)، اوچ (۳)، دؤرد (۴)، بئش (۵)، آلتی (۶)، یئددی (۷)، سککیز (۸)، دوققوز (۹) است. برای نمونه به این نام‌گذاری‌ها توجه کنید: [۳۶][۳۷]

  • اون (۱۰) + بیر (۱)=اون بیر (۱۱)
  • اون (۱۰) + آلتی (۶)=اون آلتی (۱۶)
  • اییرمی (۲۰) + سککیز(۸)=اییرمی سککیز (۲۸)
  • اوتوز (۳۰) + بئش (۵)=اوتوز بئش (۳۵)
  • یئتمیش (۷۰) + اوچ (۳)=یئتمیش اوچ (۷۳)
  • دوخسان (۹۰) + دوققوز (۹)=دوخسان دوققوز (۹۹)
  • یوز (۱۰۰) + اللی (۵۰)=یوز اللی (۱۵۰)
  • بئش یوز (۵۰۰) + آلتمیش (۶۰)=بئش یوز آلتمیش (۵۶۰)
  • سککیز یوز (۸۰۰) + اوتوز اوچ (۳۳)=سککیز یوز اوتوز اوچ (۸۳۳)
  • مین (۱۰۰۰) + یوز اون بیر (۱۱۱)=مین یوز اون بیر (۱۱۱۱)

ادامه نوشته

ادبیات ترکی آذربایجانی

آثار مکتوب ادبی ترکی آذربایجانی به صورت شعر متعلق به قرن سیزده میلادی مربوط به شیخ عزالدین پورحسنِ اسفراینی[۳۱] از خراسان میباشد. شاعران بزرگی چون نسیمی، حبیبی، قاضی برهان‌الدین و ضریر آثار خود را به این زبان نوشته‌اند. عمادالدین نسیمی عارف و فیلسوف بانی فرقهٔ حروفیه را می‌توان معمار شعر ترکی آذربایجانی شمرد. کتاب دده قورقود که از ۱۲ داستان تشکیل شده و اثری ذیقیمتی به زبان ترکی آذربایجانی است به نثر و در میان داستانها مضامینی شبیه به شعر آزاد امروز آورده شده‌است، در این کتاب حوادث موضوع داستانها و اتفاقات در آذربایجان و شرق ترکیه امروزی می افتد. این اثر در قرن شانزدهم میلادی نوشته شده ولی خود داستانها مربوط به قرن چهاردم میلادی هستند.[۳۲][۳۳]شاه اسماعیل ختایی و محمد فضولی دو شاعر توانای اوخر قرن پانزده و اوایل شانزدهم میلادی هستند. فضولی شاعری با شهرت جهانی است که اشعار او به زبانهای مختلف ترجمه شده‌است. از شاعران ترک سده‌های ۱۶ و ۱۷ می‌توان از قوسی تبریزی، تأثیر، امانی و شاه عباس دوم نام برد.[نیازمند منبع] ملاپناه واقف و آقامسیح شیروانی نمونه‌ای از شعرای قرن ۱۸ هستند. در قرن ۱۹ نیز شاهد شعرای بنامی چون نباتی و حکیم هیدجی، تئلیم خان ساوه‌ای، ماذون قشقائی و شکوهی مراغه‌ای هستیم. ده‌ها شاعر دیگر چون حقیقی وشیخ قاسم انوار و حبیبی و صراف و... و ادیبان معاصری چون معجز شبستری، حبیب ساهر، بولود قاراچورلو (سهند)، حداد، حمیده رئیس زاده، کریمی مراغه‌ای، شهریار، و ناصر مرقاتی راکه در دوران معاصر به ترکی آذربایجانی شعر گفته‌اند را می‌توان نام برد.

ادبیات ترکی در مرثیه‌سرایی برای اهل بیت عصمت و طهارت نیز از گنجینه‌ای غنی بهره‌مند است. از میان شاعران این عرصه می‌توان به قمری دربندی، شاکی قره‌باغی، صراف تبریزی، مضطر اردبیلی، یورتچی،حیرانی، بیکس، خائف، شاکر، حقیر، باجی، منعم، دخیل مراغه‌ای، عاصم، عندلیب، بیضای اردبیلی،تاج‌الشعراء یحیوی، دلریش، منزوی اردبیلی اشاره کرد.[۳۴]

گنجینهٔ ادبی معاصر جمهوری آذربایجان شامل ادیبان بزرگی چون میرزا فتحعلی آخوندزاده، جلیل محمدقلی‌زاده، علی‌اکبر صابر، حسین جاوید، جعفر جبارلی، سلیمان رستم، صمد وورغون، محمد آصلان،میکاییل مشفق، خلیل رضا، بختیار وهابزاده و علی آقا واحد هستند.

زبان عربی و فارسی به بخشی از ادبیات ترکی آذربایجانی که آن را ادبیات دیوانی می‌نامند تأثیر گذاشته‌اند، که این تأثیر را به‌روشنی در اشعار تقلید شدهٔ فضولی از غزلیات فارسی می‌توان مشاهده کرد. درادبیات دیوانی لغات ترکی اصیل همراه با تشبیهات بسیاری که از شعر و ادب فارسی نشأت گرفته‌است را به‌روشنی می‌توان دید.

زبان ترکی آذربایجانی از دوران‌های گذشته همواره در تمام سطوح تأثیر بسیار عمیقی از زبان فارسیگرفته‌است. این تأثیر عمیق نه تنها در سطح وام‌واژه‌ها بلکه در عناصر دستوری مانند پیشوند و پسوندها و عبارات زبانی و همچنین گرته‌برداری (ترجمه تحت‌اللفظی جمله‌ها) دیده می‌شود.[۳۵] در منطقه قفقاز تأثیرگیری از زبان روسی نیز بر این لایه فارسی افزوده شده‌است.[نیازمند منبع]