استاد شهریار

سیزلاییر احوالیما صبحه قدر تاریم منیم
تکجه تاریم دیر قارا گونلرده غمخواریم منیم

چوخ وفالی دوستلاریم واردیر، یامان گون گلجه یین
تاردان اوزگه قالماییر یار وفاداریم منیم

یئر توتوب غمخانه ده، قیلدیم فراموش عالمی
من تارین غمخواری اولدوم، تار غمخواریم منیم

گوزلریمه هر تبسم سانجیلیر نئشتر کیمی
کیپریگی خنجردی، آه، اول بی وفا یاریم منیم

آسمان آلدی کناریمدان آی اوزلو یاریمی
یاش توکر اولدوز کیمی بو چشم خونباریم منیم

ای بو غملی کونلومون تاب و توانی، سویله بیر
عهد و پیمانین نه اولدو، نولدو ایلغاریم منیم

"شهریار"م گرچی من سوز مولکونون سلطانی یم
گوز یاشیمدان باشقا یوخدور در شهواریم منیم

                                                                                                      "استاد شهریار"

تورکون دیلی تک سوگیلی، ایستگلی دیل اولماز

اوزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز 

اوز شعرینی فارسا-عربه قاتماسا شاعر

شعری اوخویانلار،ائشیدنلر کسیل اولماز

فارس شاعیر چوخ سوزلرینی بیزدن آپارمیش 

"صابر"کیمی بیر سفره لی ، شاعر،پخیل اولماز

خان یورقانی ،کند ایچره مثل دیر میتیل اولماز

آذر قوشونی ، قیصر رومی اسیر ائتمیش 

کسری سوزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز

چوخ قیسا بوی اولسان اولیسان جین کیمی شیطا

گزمه لی دی باغچالاری باغلاری

کره لری قیماق لری یاغلاری                       هر نه دئسم سندن آزدی میاروان

                                                          سنون قیشون منه یازدی میاروان

یاز اولاندا بولبولرین نواسی

کورپه لرین گلر سسی صداسی

قودوخلارین لوتوگلری اداسی                     اوئلکه لر ایچینده خالدی میاروان

                                                            سالمانی یادیما سالدی میاروان

فرح لنیب باش قویاسان چوللره

بیر باخاسان داش تپه یه یوللره

سن سورسن آتی قزل گوللره                      تک سویودون کولگه سینده یاتاسان

پیــر سیـز منطـق ده عـرفان دا جـوان تبــریزلی لر

 پیــرو قــرآن و دیــن ســیز ، قهــرمان تبـــریزلی لـر

                                     آتـــروپاتیــن غیــرت و فهــم و ثبــوتی سیـزده دیر

                                   مغـز باشدا ، قـان دامـاردا ، تـاکـی قدرت دیـزده دیر 

                                  علم و ایمـان ، عشق و عرفان ، حرز جان تبریزده  دیر

                                 عالمـین بـوش جسمـینه بـاخ اولـدو جـان تبــریزلی لر 

عالــم امـکان اگــر جسـم اولسـا ؛ تبــریز جانــی دیـر                       

اینـــدی دونیـاده علـم ؛ غیـرت ده سـتاّرخـانــی دیـر                        

 باقــر  و  شیــخ محمّـــد  دیـللــرین  دســتانی دیـر                     

تیــر اولـوب ؛ دوشمن لری ائتـدی کمـان  تبــریزلی لر      

                                   طاهـر  اولـدو  اؤلـکه میــزده  عــالمه  قــرآن  یـازان

                                  اؤلـمه ییب ؛ اؤلمـز ، یاشـار عالمــده  المیــزان یازان

                                   شهــــریـار شعــر  تک  بو عالمـه  دســتان یــازان... 

                                  چیــخـــدی تبــریزدن اولـوب فخــر زمـان تبریـــزلی لر

اولمـاسـایدی  شمـس اگر یازمازدی دیـوان مولـوی                     

باخ  حسـام  اولـدو  سـبب تـا نظمـه گلـدی مثنـوی                       

همزۀ تأسیسه  گؤردوم  هئـی دئییر بیر کس ؛ روی                        

عـالــم علمـیــن  بـاغــی  اولــدو  تـالان  تبـــریزلی لر 

                                  گئتــدی  حرّیــّت  یـولـونــدا  چـون  خیــابـانـــی  دارا

                                  مـاتـمیـنــده  گئیـــدی  یـکـســـر  عـالـم امکان  قارا

                                  قاضی  و  سیّد اسد  اولمـوش  دین اوغـرونـدا  پـارا

                                ائتــدی لــر  ماتـمـلرینــده  چوخ  فغــان  تبــریزلی لر   

ائیــله ییــر  عـابــد  عـبادت  داغــدا  داشــدا  آلـلاهـا                      

شـیدا  بـولـبـول  گـؤسـته ریـر  راه  محبّت  گمــراهـا                        

نـظمـینی  بو  عالمین  آللاه  قـویـوبـدور  بـاخ  داهـا                         

اولـدو  انسان  بیر  پـدیـده ، تـاپـدی  جـان  تبریزلی لر                        

                                 سلـطان آبـادی  مغوللار  بیر  بؤیوک  شهـر  ائتـدیلر

                              صونرا  ائل  اولدو  حزین ، او  اؤلـکه دن  قـهـر  ائتـدیلر

                               قالدی خسرو سوز  او  شیرین  شکّری  زهر  ائتدیلر

                               قـالـمادی  فـردی  او  یئـرده  سـؤز قانان  تبـریزلی لر 

افشاری  تخت روان*  ازدیکده  سلطان   ائیله دی

چرخ دیر سلطانی درویش،درویشی خان ائیله دی                      

شـامـی تنـها صـرف ائـدیب ، هر دردی پنهان ائیه دی                       

ایـنــدی  آزرم   اولـدو  آذر  تـک  جـوان ، تبــریزلی لـر  

                               شهــریار  اؤلموش  دئییرلر ، اؤلمه میش  دونیاده دیر

                              اینـدی  سئیـر  ائیـلیر  ملـک ، تـک  عـالـم  معناده دیر

                                تـک  گـلیب ، تک  گئتدی ؛ ایندی محضر تنــهاده دیر

                               مــن اونـوتـمام  اوستادی هئچ بیر زمان ، تبـریزلی لر

بـاخ گـیلان  اولـدوزلارا ؛ اول  واقـف  علـم  هـئـیته                        

هـئـیتین  علمی  سـالیب  کـلّ  جهـانـی  حیـرته                        

وارلیــقیـن  انـسان  دانـانـماز  باخـسا  صنع خلقته                       

هـر  نه  وار  وارلیـقدا  وار  ای  قهرمان  تبریزلی لر  

دختر کوچکى با معلمش درباره نهنگ‌ها بحث مى‌کرد.

معلم گفت: از نظر فیزیکى غیرممکن است که نهنگ بتواند یک آدم را ببلعد زیرا با وجود اینکه  پستاندار عظیم‌الجثه‌اى است امّا حلق بسیار کوچکى دارد.

دختر کوچک پرسید: پس چطور حضرت یونس به وسیله یک نهنگ بلعیده شد؟

معلم که عصبانى شده بود تکرار کرد که نهنگ نمى‌تواند آدم را ببلعد. این از نظر فیزیکى غیرممکن است.

دختر کوچک گفت: وقتى به بهشت رفتم از حضرت یونس مى‌پرسم.

معلم گفت: اگر حضرت یونس به جهنم رفته بود چى؟

دختر کوچک گفت: اونوقت شما ازش بپرسید.

ادبیات ترکی در مرثیه‌سرایی برای اهل بیت عصمت و طهارت نیز از گنجینه‌ای غنی بهره‌مند است. از میان شاعران این عرصه می‌توان به قمری دربندی، شاکی قره‌باغی، صراف تبریزی، مضطر اردبیلی، یورتچی،حیرانی، بیکس، خائف، شاکر، حقیر، باجی، منعم، دخیل مراغه‌ای، عاصم، عندلیب، بیضای اردبیلی،تاج‌الشعراء یحیوی، دلریش، منزوی اردبیلی اشاره کرد.^[۳۴]

گنجینهٔ ادبی معاصر جمهوری آذربایجان شامل ادیبان بزرگی چون میرزا فتحعلی آخوندزاده، جلیل محمدقلی‌زاده، علی‌اکبر صابر، حسین جاوید، جعفر جبارلی، سلیمان رستم، صمد وورغون، محمد آصلان،میکاییل مشفق، خلیل رضا، بختیار وهابزاده و علی آقا واحد هستند.

زبان عربی و فارسی به بخشی از ادبیات ترکی آذربایجانی که آن را ادبیات دیوانی می‌نامند تأثیر گذاشته‌اند، که این تأثیر را به‌روشنی در اشعار تقلید شدهٔ فضولی از غزلیات فارسی می‌توان مشاهده کرد. درادبیات دیوانی لغات ترکی اصیل همراه با تشبیهات بسیاری که از شعر و ادب فارسی نشأت گرفته‌است را به‌روشنی می‌توان دید.

زبان ترکی آذربایجانی از دوران‌های گذشته همواره در تمام سطوح تأثیر بسیار عمیقی از زبان فارسیگرفته‌است. این تأثیر عمیق نه تنها در سطح وام‌واژه‌ها بلکه در عناصر دستوری مانند پیشوند و پسوندها و عبارات زبانی و همچنین گرته‌برداری (ترجمه تحت‌اللفظی جمله‌ها) دیده می‌شود.^[۳۵] در منطقه قفقاز تأثیرگیری از زبان روسی نیز بر این لایه فارسی افزوده شده‌است.^{[نیازمند منبع]}